LÀNG CỔ GÒ CỎ – BÁU VẬT SA HUỲNH

Như một công chúa Chămpa trải qua giấc ngủ dài giữa không gian Sa Huỳnh, bỗng một ngày được đánh thức. Làng Gò Cỏ (thôn Long Thạnh 2, xã Phổ Thạnh, huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi) là hiện thân về sự kỳ bí của văn hóa Chămpa cuối cùng còn lại. Tiến sĩ Guy Martini, Tổng thư ký Mạng lưới công viên địa chất toàn cầu của UNESCO, đánh giá: Làng cổ Gò Cỏ là “báu vật” của Quảng Ngãi. Nơi đây hội đủ điều kiện văn hóa – địa chất để trở thành một thực thể sống động của không gian văn hóa Sa Huỳnh.

Nét hoang sơ chính là đặc sản của làng cổ Gò Cỏ
Nét hoang sơ chính là đặc sản của làng cổ Gò Cỏ. Nguồn: zingnews.vn

Câu chuyện về những bậc đá

Làng cổ Gò Cỏ nhìn đâu cũng thấy đá. Người Sa Huỳnh cổ dùng đá dựng tường ngăn thú dữ, bảo vệ vườn tược, làm bờ kè giữ đất. Dọc những con đường đá men theo bờ biển, ẩn dưới bóng dừa, bụi chà là,… là những giếng đá, cầu đá. Đá lớn, đá nhỏ xếp tầng, nối các ngôi nhà, làng mạc thành làng.

Đường đá dẫn ra biển Gò Cỏ.
Đường đá dẫn ra biển Gò Cỏ. Nguồn: thanhnien.vn

Bà Bùi Thị Vân (61 tuổi) kể: “Trong chiến tranh, các hầm đá là nơi quân cách mạng ẩn nấp, là nơi che chở dân làng. Nơi đây gần biển, nhưng địa hình đồi cao nên mỗi lần mưa lũ dễ sạt lở. Nhờ có những lớp đá xếp mà nhà cửa nguyên vẹn, làng không mất đi tấc đất nào”.

Tảng đá khắc mười dòng chữ Chăm cổ (chữ Phạn) ở làng Gò Cỏ.
Tảng đá khắc mười dòng chữ Chăm cổ (chữ Phạn) ở làng Gò Cỏ. Nguồn: zingnews.vn

Đi cùng với hệ thống khoảng 11 giếng Chăm xây dựng bằng đá, còn có các đền thờ, miếu mạo. Tất cả đều tồn tại cách đây hàng trăm năm. Cho đến ngày nay, người dân tại khu vực làng Gò Cỏ vẫn rất coi trọng và gìn giữ những di tích này. Mỗi người dân khi tiếp quản đã giữ gìn cẩn thận từng hòn đá – một hành động bảo tồn trong “vô thức”. Vì lẽ đó mà những kiến trúc bằng đá của người Chămpa vẫn còn nguyên vẹn.

Gò Cỏ – Làng du lịch cổ

“Đến với làng cổ Gò Cỏ, tôi hạnh phúc vì hòa mình vào thiên nhiên hoang sơ. Miền đất hội tụ nhiều nền văn hóa đã cho tôi những trải nghiệm thật thú vị”, chị Trần Thị Hà (TP.HCM) chia sẻ. Thật vậy, làng Gò Cỏ sở hữu những thắng cảnh nguyên sơ, bình dị, đậm đà phong vị Việt Nam. Mỗi du khách có dịp đến đây đều cứ ngỡ như được trở về quê nhà của mình.

Hình ảnh đàn cò bay lượn bên những con trâu nhởn nhơ gặm cỏ ven đầm cũng là điểm nhấn thu hút du khách khi ghé nơi đây
Hình ảnh đàn cò bay lượn bên những con trâu nhởn nhơ gặm cỏ ven đầm cũng là điểm nhấn thu hút du khách khi ghé nơi đây.  Nguồn: zing.news

Người dân nơi đây sống bình lặng với những chiếc thuyền nhỏ đánh cá gần bờ. Tre làng tươi tốt quanh năm cho người làng nghề đan lát. Tre thành nan đan thuyền, đan thúng, đan nong nia, rổ rá,… Sau một ngày làm lụng, đánh bắt trở về bãi, người dân tụ tập để nghe điệu hát sắc bùa, hát đối, bài chòi,…

Người làng Gò Cỏ, Sa Huỳnh thư thả đan lưới.
Người làng Gò Cỏ, Sa Huỳnh thư thả đan lưới. Nguồn: zingnews.vn

Gò Cỏ – Tiềm năng du lịch cộng đồng

Làng Gò Cỏ hội tụ nhiều tiềm năng du lịch cộng đồng. Ông Đoàn Sung, Chủ tịch Hợp tác xã làng Gò Cỏ chia sẻ: “Hợp tác xã được thành lập hướng tới du lịch cộng đồng, dựa trên năng lực sẵn có tại làng. Làng chia làm 3 nhóm bao gồm: 10 hộ homestay, 20 hộ làm biển vào đội thuyền thúng và CLB bài chòi”.

Đáng mừng hơn nữa là HTX có sự hỗ trợ từ tiến sĩ Guy Martini. Ông là một trong những “cha đẻ” của mô hình công viên địa chất trên thế giới. Ông đã viết một dự án kêu gọi sự chung tay đóng góp của mọi người. Dự án này sẽ thực hiện hóa kế hoạch quảng bá, phát huy các giá trị di sản ở ngôi làng này. “Làng Gò Cỏ được lựa chọn để thực hiện “mô hình kiểu mẫu”, một phần của dự án Công viên địa chất Lý Sơn – Sa Huỳnh”, tiến sĩ Guy Martini nói.

Giữ mãi chất thuần quê cho làng cổ Gò Cỏ

Cơn lốc đô thị hóa khiến hàng nghìn ngôi làng đang mất dần cái chất thuần quê vốn có. Nhưng Gò Cỏ thì không! Không nhạc nhẽo xập xình, không tiệm net, quán nhậu,… Gò Cỏ cứ mãi như một thiếu nữ mới lớn dịu dàng, e ấp, chưa vướng chút bụi trần.

Chèo thuyền đưa du khách ra biển ngắm bờ
Chèo thuyền đưa du khách ra biển ngắm bờ. Nguồn: thanhnien.vn

Hợp tác xã du lịch cộng đồng làng Gò Cỏ thống nhất giữ nguyên những nét quê thuần phát ấy. Ngoài những câu lạc bộ diễn xướng dân gian sẵn có, làng đang có thêm đội thuyền thúng. Những đội này được tuyển chọn từ những ngư dân giàu kinh nghiệm sông nước. Bên cạnh đó, một gian hàng bán đồ lưu niệm đặc trưng Gò Cỏ sẽ xuất hiện trong tương lai. Nơi đây sẽ tập trung những sản phẩm du lịch truyền thống làm từ tre, nứa ở làng.

Mở cửa rước phố vào làng sẽ làm mất đi cái hồn quê đậm đà vốn có của Gò Cỏ. Hãy giữ Gò Cỏ trong veo, nhuần nhị, phảng phất cái duyên thầm như cô Tư vừa hát:

Ai phơi cái dải yếm đào

Để cái bờ rào cũng muốn tương tư.

Thùy Dương